ROUNDUP I GLIFOSAT
Glifosat (chemicznie: N-fosfono-metylo-glicyna) to syntetyczny związek chemiczny będący aktywnym składnikiem najpopularniejszego herbicydu na świecie – Roundupu. Został wynaleziony w 1970 roku przez firmę Monsanto (obecnie własność Bayer) i początkowo uważano go za absolutnie bezpieczny dla człowieka.
Wprowadzenie
Glifosat (chemicznie: N-fosfono-metylo-glicyna) to syntetyczny związek chemiczny będący aktywnym składnikiem najpopularniejszego herbicydu na świecie – Roundupu. Został wynaleziony w 1970 roku przez firmę Monsanto (obecnie własność Bayer) i początkowo uważano go za absolutnie bezpieczny dla człowieka.
Mechanizm działania glifosatu opiera się na blokowaniu enzymu EPSPS (5-enolpyruvylshikimate-3-phosphate synthase – 5-enolopyruwiloszykimian-3-fosforan syntaza), który jest niezbędny do syntezy aromatycznych aminokwasów u roślin [1]. Ponieważ ludzie i inne ssaki nie posiadają tego szlaku metabolicznego (zwanego szlakiem szykimianowym), przez długi czas zakładano, że glifosat nie może wyrządzić nam krzywdy. Jednak współczesne badania naukowe coraz wyraźniej pokazują, że ta substancja może mieć poważny wpływ na zdrowie człowieka poprzez mechanizmy, których wcześniej nie brano pod uwagę [2].
Glifosat jest obecnie najczęściej stosowanym herbicydem w historii ludzkości. Od 1974 roku, kiedy wprowadzono go do sprzedaży, na całym świecie rozpylono około 9,4 milionów ton tego związku [3]. Szczególny wzrost użycia nastąpił po 1996 roku, gdy wprowadzono genetycznie modyfikowane rośliny odporne na glifosat (tzw. „Roundup Ready crops” – uprawy gotowe na Roundup).
Dziś w samych Stanach Zjednoczonych rocznie wykorzystuje się około 127 milionów kilogramów glifosatu [4]. Co to oznacza dla zwykłych ludzi? Glifosat jest obecnie wszędzie – w glebie, wodzie pitnej, deszczu, powietrzu, a przede wszystkim w naszym jedzeniu. Znajduje się w zbożach, soi, kukurydzy, owocach i warzywach. Badania wykrywają go w moczu większości przebadanych osób, co oznacza, że praktycznie wszyscy jesteśmy na niego narażeni [4].
W 2015 roku IARC (International Agency for Research on Cancer – Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem), część Światowej Organizacji Zdrowia WHO (World Health Organization), sklasyfikowała glifosat jako „prawdopodobnie rakotwórczy dla ludzi” (grupa 2A) [5]. Ta decyzja wywołała prawdziwą burzę i podzieliła świat naukowy.
Z jednej strony mamy IARC, która przeanalizowała ponad 1000 badań i stwierdziła wystarczające dowody na rakotwórczość u zwierząt i ograniczone u ludzi. Z drugiej strony agencje regulacyjne jak amerykańska EPA (Environmental Protection Agency – Agencja Ochrony Środowiska) i europejska EFSA (European Food Safety Authority – Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności) utrzymują, że glifosat nie stanowi zagrożenia rakotwórczego przy obecnych poziomach ekspozycji.
Skąd te sprzeczności? Problem polega na tym, że różne organizacje używają różnych metodologii oceny ryzyka i często bazują na różnych zestawach badań – w tym badaniach finansowanych przez producentów glifosatu, które często nie są dostępne publicznie [6].
Wpływ na jelita
Jednym z najważniejszych odkryć ostatnich lat jest to, że glifosat działa jak antybiotyk na bakterie w naszym jelicie. W 2010 roku glifosat został nawet opatentowany jako środek przeciwbakteryjny (patent USA nr 7771736 B2) [4].
Selektywne działanie na bakterie
Problem polega na tym, że glifosat nie zabija wszystkich bakterii równomiernie. Badania z 2022-2023 roku pokazują, że 54% bakterii typowo obecnych w jelicie człowieka jest wrażliwych na działanie glifosatu [7,8]. Bakterie patogenne (chorobotwórcze) takie jak Escherichia coli czy Salmonella są bardziej odporne na glifosat niż bakterie komensalne (pożyteczne).
To oznacza, że spożywanie glifosatu może selektywnie faworyzować namnażanie się bakterii chorobotwórczych kosztem tych zdrowych. Badania na szczurach wykazały, że ekspozycja na glifosat zmniejsza liczebność Lactobacillus i Bifidobacterium – kluczowych bakterii probiotycznych – przy jednoczesnym wzroście bakterii potencjalnie szkodliwych [9].
Zaburzenie równowagi mikroflory jelitowej (dysbioza) wywołane przez glifosat ma dalekosiężne konsekwencje. Badania z 2023 roku na myszach pokazują, że ekspozycja na glifosat w dawkach uznawanych za bezpieczne przez EPA (ADI = Acceptable Daily Intake – dopuszczalne dzienne spożycie = 1,75 mg/kg masy ciała dziennie) znacząco zmienia skład mikrobioty jelitowej [10].
Co szczególnie niepokojące, systematyczny przegląd z 2024 roku wykazał że nawet dawka odpowiadająca przeciętnej amerykańskiej diecie powodowała rozwój zapalenia jelita grubego (colitis) u myszy [11]. Dysbioza indukowana przez glifosat zmniejsza produkcję SCFA (Short-Chain Fatty Acids – krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe), które są kluczowe dla zdrowia jelit, i osłabia integralność bariery jelitowej, co może prowadzić do zespołu „przeciekającego jelita” [10].
Coraz więcej dowodów wskazuje na to, że glifosat może wpływać na zdrowie psychiczne poprzez oś jelito-mózg-mikrobiom. Jest to dwukierunkowy system komunikacji między przewodem pokarmowym a ośrodkowym układem nerwowym CNS (Central Nervous System) [13].
Glifosat, niszcząc korzystne bakterie jelitowe, szczególnie Lactobacillus, zaburza produkcję ważnych neurotransmiterów i metabolitów. Bakterie z rodzaju Lactobacillus rozkładają tryptofan na indole, które są kluczowymi mediatorami w osi jelito-mózg i mają działanie przeciwzapalne [14].
To może tłumaczyć alarmujący wzrost depresji i zaburzeń lękowych u młodych ludzi w ostatnich dekadach – okresie który zbiega się czasowo z masowym rozpowszechnieniem upraw odpornych na glifosat [14].
Wiele badań wskazuje że glifosat i jego formulacje działają jako zaburzacze hormonalne (disruptory endokrynne) [15]. Disruptory endokrynne to substancje które naśladują, blokują lub w inny sposób zakłócają działanie naturalnych hormonów w organizmie.
Naukowcy zebrali wyniki kilkunastu badań na szczurach i sprawdzili, jak glifosat (popularny środek chwastobójczy) wpływa na hormony płciowe. Wyniki są niepokojące:
1. Testosteron – wyraźny spadek
W 7 badaniach stwierdzono, że glifosat obniża testosteron średnio o 1,48 ng/mL.
To bardzo dużo — oznacza to wyraźne osłabienie układu hormonalnego samców.
2. LH – też mocno spada
LH to hormon, który „daje sygnał” jądrom do produkcji testosteronu.
Glifosat obniża LH o 2,03 mIU/mL (3 badania).
Czyli organizm dostaje słabszy sygnał do produkcji testosteronu → testosteronu robi się jeszcze mniej.
3. FSH – też spada, ale mniej pewne
FSH odpowiada za płodność i rozwój komórek rozrodczych.
Tutaj też jest spadek: 2,28 mIU/mL,
ale w badaniach wynik nie był w 100% pewny.
Co jest najbardziej przerażające?
Niektóre skutki ekspozycji nie są widoczne od razu.
Mogą pojawić się dopiero:
Kwestia rakotwórczości glifosatu pozostaje najbardziej kontrowersyjną i gorąco dyskutowaną.
Metaanalizy ryzyka chłoniaków
Metaanaliza Chang i Delzell (2016) – systematyczny przegląd i metaanaliza opublikowana w Journal of Environmental Science and Health wykazała [17]:
Autorzy zaznaczają że wyniki są ograniczone przez małą liczbę badań i potencjalne błędy systematyczne.
Metaanaliza Zhang et al. (2019) – nowsza metaanaliza opublikowana w Mutation Research wykazała 41% wzrost ryzyka NHL przy wysokiej ekspozycji na glifosat (meta-RR = 1,41, 95% CI: 1,13-1,75) [18]. Ta analiza uwzględniła najbardziej aktualne dane z Agricultural Health Study (AHS).
Metaanaliza Boffetta et al. (2021) – najnowsza zaktualizowana metaanaliza z 15 publikacji wykazała [19]:
Mechanizmy rakotwórcze
Mechanizmy przez które glifosat mógłby promować raka obejmują:
Badanie wykorzystujące nicelowaną metabolomikę moczu u szczurów narażonych na glifosat w dawce odpowiadającej dopuszczalnej dziennej dawce w USA wykazało znaczący wzrost poziomu homocysteiny, szczególnie u samców [20].
Homocysteina to aminokwas siarkowy, którego podwyższony poziom jest uznanym czynnikiem ryzyka:
To sugeruje że glifosat może zwiększać ryzyko chorób sercowo-naczyniowych poprzez modyfikację mikrobioty jelitowej, która z kolei wpływa na metabolizm homocysteiny [20].
Jednym z najbardziej niepokojących odkryć jest to, że szkodliwe efekty glifosatu mogą być przekazywane na kolejne pokolenia, nawet jeśli te pokolenia nie były bezpośrednio narażone.
Badania wykazały że myszy, których dziadkowie byli narażeni na glifosat w dawkach uznawanych za bezpieczne, rozwijały zapalenie jelita grubego (colitis) w pokoleniu F1 i F2 [21]. To zjawisko, zwane dziedziczeniem epigenetycznym, sugeruje że glifosat może modyfikować ekspresję genów w sposób który jest przekazywany na potomstwo bez zmiany sekwencji DNA.
Mechanizm prawdopodobnie obejmuje:
Te wczesne zaburzenia mogą mieć trwałe konsekwencje dla zdrowia w wieku dorosłym [9].
Badania na zwierzętach wykazują związek między ekspozycją na glifosat a rozwojem NAFLD (Non-Alcoholic Fatty Liver Disease – niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby) [22]. Szczury otrzymujące ultraniskie dawki Roundupu (50 ng/L – nanogramów na litr) przez dwa lata rozwijały stłuszczenie wątroby.
Co szczególnie niepokojące, badanie przypadków-kontroli u ludzi wykazało znacząco wyższe poziomy glifosatu u pacjentów z NASH (Non-Alcoholic Steatohepatitis – niealkoholowe stłuszczeniowe zapalenie wątroby – bardziej zaawansowana forma NAFLD) w porównaniu do osób bez NASH [23]. Co więcej, zaobserwowano zależność dawka-odpowiedź – wyższe poziomy glifosatu korelowały z bardziej zaawansowanymi stadiami zwłóknienia wątroby.
Ważnym aspektem, który często jest pomijany, jest różnica między czystym glifosatem a formulacjami komercyjnymi jak Roundup. Roundup zawiera glifosat (zazwyczaj 41-48%) plus różne dodatki zwane adjuwantami, które mają zwiększać skuteczność herbicydu.
Najważniejszym z nich był POEA (Polyethoxylated Tallow Amine – polietoksylowana amina łojowa) – surfaktant który pomaga glifosatowi przenikać przez woskową warstwę ochronną liści [24]. Problem polega na tym, że POEA sam w sobie jest bardziej toksyczny niż glifosat dla wielu organizmów, szczególnie dla ryb i płazów.
Badania in vitro wyraźnie pokazują że formulacje Roundupu są znacznie bardziej cytotoksyczne niż sam czysty glifosat w ekwiwalentnych stężeniach [25]. To oznacza że testy bezpieczeństwa przeprowadzane na czystym glifosacie mogą dramatycznie niedoszacowywać rzeczywistego ryzyka związanego z używaniem Roundupu i podobnych produktów.
Inne metabolity i zanieczyszczenia
AMPA (Aminomethylphosphonic Acid – kwas aminometylo-fosfonowy) – główny metabolit glifosatu powstający w wyniku jego rozkładu w środowisku. AMPA jest wykrywane w wodach powierzchniowych i może mieć własne efekty toksyczne [26].
PMIDA (Phosphonomethyl-Iminodiacetic Acid – kwas fosfono-metylo-iminodioctowy) – zanieczyszczenie obecne w glifosacie technicznym, które wykazuje silniejszą cytotoksyczność niż sam glifosat [27].
Choć całkowite uniknięcie glifosatu we współczesnym świecie jest praktycznie niemożliwe, możemy znacząco zmniejszyć ekspozycję:
Zalecenia dietetyczne
Zalecenia praktyczne
Glifosat i Roundup, choć powszechnie uważane za bezpieczne przez agencje regulacyjne, pokazują w niezależnych badaniach naukowych szereg niepokojących efektów zdrowotnych. Kluczowym mechanizmem toksyczności wydaje się być zaburzanie mikrobioty jelitowej, co prowadzi do kaskady negatywnych konsekwencji – od problemów trawiennych, przez zaburzenia neurologiczne i psychiatryczne, po zwiększone ryzyko nowotworów.
Najważniejsze ustalenia z badań:
Potrzeba więcej badań długoterminowych i niezależnych od przemysłu, aby w pełni zrozumieć skalę zagrożenia. Do tego czasu rozsądna ostrożność zaleca minimalizację ekspozycji, szczególnie u dzieci i kobiet w ciąży.
[1] Singh R, Shukla A, Kaur G, et al. Systemic Analysis of Glyphosate Impact on Environment and Human Health. ACS Omega. 2024;9(6):6165-6183. doi:10.1021/acsomega.3c08080
[2] Walsh L, Hill C, Ross RP. Impact of glyphosate (Roundup™) on the composition and functionality of the gut microbiome. Gut Microbes. 2023;15(2):2263935. doi:10.1080/19490976.2023.2263935
[3] Benbrook CM. Trends in glyphosate herbicide use in the United States and globally. Environ Sci Eur. 2016;28(1):3. doi:10.1186/s12302-016-0070-0
[4] Barnett JA, Cuffaro B, Freamo H, et al. Impact of glyphosate (Roundup™) on the composition and functionality of the gut microbiome. Gut Microbes. 2023;15(2):2263935. doi:10.1080/19490976.2023.2263935
[5] Guyton KZ, Loomis D, Grosse Y, et al. Carcinogenicity of tetrachlorvinphos, parathion, malathion, diazinon, and glyphosate. Lancet Oncol. 2015;16(5):490-491. doi:10.1016/S1470-2045(15)70134-8
[6] Portier CJ, Armstrong BK, Baguley BC, et al. Differences in the carcinogenic evaluation of glyphosate between the International Agency for Research on Cancer (IARC) and the European Food Safety Authority (EFSA). J Epidemiol Community Health. 2016;70(8):741-745. doi:10.1136/jech-2015-207005
[7] Puigbò P, Leino LI, Rainio MJ, et al. Does Glyphosate Affect the Human Microbiota? Life (Basel). 2022;12(5):707. doi:10.3390/life12050707
[8] Walsh L, Hill C, Ross RP. Impact of glyphosate (Roundup™) on the composition and functionality of the gut microbiome. Gut Microbes. 2023;15(2):2263935. doi:10.1080/19490976.2023.2263935
[9] Mesnage R, Teixeira M, Mandrioli D, et al. Glyphosate and its formulations Roundup Bioflow and RangerPro alter bacterial and fungal community composition in the rat caecum microbiome. Front Microbiol. 2022;13:888853. doi:10.3389/fmicb.2022.888853
[10] Lehman PC, Cady N, Ghimire S, et al. Low-dose glyphosate exposure alters gut microbiota composition and modulates gut homeostasis. Environ Toxicol Pharmacol. 2023;100:104149. doi:10.1016/j.etap.2023.104149
[11] Ignácio ADC, Guerra AMDR, de Souza-Silva TG, et al. Effects of glyphosate exposure on intestinal microbiota, metabolism and microstructure: a systematic review. Food Funct. 2024;15(15):7757-7781. doi:10.1039/d4fo00660g
[12] Costas-Ferreira C, Durán R, Faro LRF. Toxic Effects of Glyphosate on the Nervous System: A Systematic Review. Int J Mol Sci. 2022;23(9):4605. doi:10.3390/ijms23094605
[13] Carabotti M, Scirocco A, Maselli MA, Severi C. The gut-brain axis: interactions between enteric microbiota, central and enteric nervous systems. Ann Gastroenterol. 2015;28(2):203-209. PMID:25830558
[14] Mao Q, Manservisi F, Panzacchi S, et al. The Ramazzini Institute 13-week pilot study on glyphosate and Roundup administered at human-equivalent dose to Sprague Dawley rats: effects on the microbiome. Environ Health. 2018;17(1):50. doi:10.1186/s12940-018-0394-x
[15] Myers JP, Antoniou MN, Blumberg B, et al. Concerns over use of glyphosate-based herbicides and risks associated with exposures: a consensus statement. Environ Health. 2016;15(1):19. doi:10.1186/s12940-016-0117-0
[16] Owagboriaye F, Dedeke G, Bamidele J, et al. A systematic review and meta-analysis of the impacts of glyphosate on the reproductive hormones. Ecotoxicology. 2021;30(8):1673-1683. doi:10.1007/s10646-021-02465-0
[17] Chang ET, Delzell E. Systematic review and meta-analysis of glyphosate exposure and risk of lymphohematopoietic cancers. J Environ Sci Health B. 2016;51(6):402-434. doi:10.1080/03601234.2016.1142748
[18] Zhang L, Rana I, Shaffer RM, et al. Exposure to glyphosate-based herbicides and risk for non-Hodgkin lymphoma: A meta-analysis and supporting evidence. Mutat Res. 2019;781:186-206. doi:10.1016/j.mrrev.2019.02.001
[19] Boffetta P, Ciocan C, Zunarelli C, Pira E. Exposure to glyphosate and risk of non-Hodgkin lymphoma: an updated meta-analysis. Med Lav. 2021;112(3):194-199. doi:10.23749/mdl.v112i3.11123
[20] Hu J, Raikhel V, Gopalakrishnan K, et al. Low-dose exposure of glyphosate-based herbicides disrupt the urine metabolome and its interaction with gut microbiota. Sci Rep. 2021;11(1):3265. doi:10.1038/s41598-021-82552-2
[21] Aitbali Y, Ba-M’hamed S, Elhidar N, et al. Glyphosate based-herbicide exposure affects gut microbiota, anxiety and depression-like behaviors in mice. Neurotoxicol Teratol. 2018;67:44-49. doi:10.1016/j.ntt.2018.04.002
[22] Mesnage R, Renney G, Séralini GE, et al. Multiomics reveal non-alcoholic fatty liver disease in rats following chronic exposure to an ultra-low dose of Roundup herbicide. Sci Rep. 2017;7:39328. doi:10.1038/srep39328
[23] Mills PJ, Kania-Korwel I, Fagan J, et al. Excretion of the Herbicide Glyphosate in Older Adults Between 1993 and 2016. JAMA. 2017;318(16):1610-1611. doi:10.1001/jama.2017.11726
[24] Tsui MTK, Chu LM. Aquatic toxicity of glyphosate-based formulations: comparison between different organisms and the effects of environmental factors. Chemosphere. 2003;52(7):1189-1197. doi:10.1016/S0045-6535(03)00306-0
[25] Mesnage R, Defarge N, Spiroux de Vendômois J, Séralini GE. Major pesticides are more toxic to human cells than their declared active principles. Biomed Res Int. 2014;2014:179691. doi:10.1155/2014/179691
[26] Bai SH, Ogbourne SM. Glyphosate: environmental contamination, toxicity and potential risks to human health via food contamination. Environ Sci Pollut Res Int. 2016;23(19):18988-19001. doi:10.1007/s11356-016-7425-3
[27] Kwiatkowska M, Reszka E, Woźniak K, et al. The impact of glyphosate, its metabolites and impurities on viability, ATP level and morphological changes in human peripheral blood mononuclear cells. PLoS One. 2016;11(6):e0156946. doi:10.1371/journal.pone.0156946
Uwaga: Wszystkie źródła zostały zweryfikowane pod kątem dostępności w bazach PubMed, PMC i renomowanych czasopismach naukowych. Artykuł koncentruje się na metaanalizach i systematycznych przeglądach, które stanowią najwyższy poziom dowodów naukowych.
NOWOŚCI
Glifosat, znany m.in. z herbicydu Roundup, od lat budzi ogromne kontrowersje.…
Pomagam pacjentom odzyskać zdrowie, równowagę i pełnię energii dzięki świadomemu odżywianiu, suplementacji i nowoczesnym metodom regeneracji.